ÇANAKKALE SAVAŞI ve SARAY

ÇANAKKALE SAVAŞI ve SARAY

SAVAS ÖNCESİ SARAY

Saray’imiz, 1. Balkan Savasi sonucunda 25 Ekim 1912- 01 Temmuz 1913 tarihleri arasinda Bulgar isgaline ugradi. Savas süresince Midye-Kiyiköy hattinin kuzeyinde kalan Bulgar köylerini kontrol etmekle görevli Tosya Taburu’nda ilk kez ortaya çikan ve önce Saray’a ve ardindan da çevre köylere ve en sonucunda isgal öncesi yasanan göçlerle Istanbul’a yayilan kolera salgininda kirildilar. Göç etmeyenler Bulgar süngüleriyle can verdiler, tecavüze ugradilar, mallari yagmalandi, camileri yikildi, yakildi. Bunlar hafizalardan silinmeyen acilardi.

Özgürlügün yeniden geri geldigi 01 Temmuz 1913 tarihinden itibaren göç edenler geri döndü. Artik Saray’da yeniden bir yasam mücadelesi baslamisti. Açlik ve sefalete ragmen evlerini onardilar, tarlalarini ekmeye çalistilar. Tarlalarini ekecek tohumlari bile yoktu. Yardimlarina Ingiltere’nin eski Istanbul Büyükelçisinin esi Madam Lowter kostu. Kurdugu yardim heyeti sayesinde topladigi tohumlari Çerkezköy, Çorlu ve Muratli istasyonlarina gönderdi. Saraylilar Çerkezköy istasyonuna gelen tohumlarla tarlalarini yeniden ektiler.

1914 Temmuz’u Saray için oldukça hareketli geçiyordu. Bir yandan hasatlarini yapiyor, bir yandan evliliklerle yeni yuvalar kuruluyordu. Yeniden var olma mücadelesinde umutlar yeserdigi bu dönemde, Ilçedeki Rum nüfusunda bir hareketlilik baslamisti. Balkan Savasi’nin ardindan Osmanlinin Balkan devletleriyle yaptigi karsilikli göç anlasmasi kapsaminda Saray’dan 2.040 ve Vize’den 13.442 Rum göç edecekti. Resmi kayitlara göre göçün gerçeklestigi 14 Temmuz 1914 tarihinden bir hafta sonra, 21 Temmuz’da Ilçeye seferberlik emri geldi. Göç eden Rumlardan bosalan evlere yeni Müslüman göçmenler henüz gelmeden gelen bu seferberlik emri, Saray Kaymakamligi tarafindan ayni gün içinde tüm köylere ulastirildi. Gelen seferberlik emrine göre 20-45 yas arasin tüm erkekler silah altina alinacakti.

SAVAS ESNASINDA SARAY

Bu seferberlik emrine göre yeni bir savas çikacakti, bu savasin maglubiyetle sonuçlanmasi demek yeni göçlerin, katliamlarin, açlik ve sefaletlerin olusacagini anlamini tasiyordu. Artik Saraylilarin yeni bir göçle karsilasmaya niyetleri yoktu. Tüm erkekleri 22 Temmuz’da Saray Ayazpasa Camii önüne toplandi. Kurulan masadan künyelerini tek tek aldilar. Fetih dualari ve davul-zurna esliginde aileleri tarafindan askere ugurlandilar. Onlari Çanakkale Savasi bekliyordu. Bu savasta itilaf devletlerinin deniz harekatina basladiklari 19 Subat 1915 tarihinde basladi.

Ilk sehit haberi, savasin yasandigi dönem Saray’a bagli olan Bahçeagil’a geldi. 5. Kolordu, 3. Firka, 32. Alay, 1. Tabur Piyade erlerinden olan 22 yasindaki Bahçeagilli Salih oglu Emin, savasin ilk basladigi gün Ingiliz gemilerinden açilan top atesi ile 19 Subat 1915 tarihinde Seddülbahir’de sehit düstü. Ayni günlerde Sarayli Mehmet oglu Abdullah’in, Ahmet oglu Hüseyin’in ve Çukuryurtlu Ali oglu Hasim’in Sebdülbahir’de, Hidir oglu Hamza’nin Ariburnu Kanli Tepe’de sehit olduklari duyuldu. Her gelen künye yeni bir sehidin habercisi oluyordu. Her gün Çerkezköy ve Saray yöreleri yeni sehitlerine gözyasi döküyor, her geçen gün yeni yetimlerin, yeni dullarin habercisi oluyordu. Çerkezköy’e, Saray’a ve civar köylere gelen her jandarma, yeni aci haberleri verirken, yakinlari Çanakkale’de çarpisanlar sevdiklerinin künyeleri çikmayinca sevinç gözyaslari döküyordu.

Asker yolu gözleyenler, Çanakkale’den iyi haberler bekleyen Saraylilar için Nisan ayi, tümüyle bir yikim ayi olmustu. Nisan ayi içersinde 22 sehit künyesi Çerkezköy ve Saray yörelerini acilara bogdu. Mayis ayi içersinde 9 sehit veren bu yöreler, kayitlara geçen toplam 70 sehidinin 37’sini daha savasin ilk aylarinda kaybetmislerdi.

Savas süresince künyeleri bulunamadigindan dolayi kimligi tespit edilemeyen nice sehitler verdik. Künyeleri bulunamayip sehitler listesine isimleri yazilamayan bu kahramanlarimizin sayisi, künyeleri ailelerine teslim edilenlerden kat ve kat fazlaydi. Künyesi bulunamayanlarin çoklugunu gözler önüne sermek için, Saray’in Küçükyoncali Köyü’nden bir örnek göstermek istiyoruz. Küçükyoncali’dan 80 ila 86 arasinda yigit Çanakkale’ye gitmis ve bunlardan sadece 4’ü geriye sag dönebilmisti. 76’nin üzerindeki sehidin içinde sadece 2’sinin künyesi ailelerine teslim edilmisti.

Savastan geri dönenlerin anlatip ta bugüne kadar aktarilanlara göre, künyeleri bulunamayan sehitlerimizin çogunu, savasin ilk üç ayinda Ingiliz gemilerinden atilan top mermileri nedeniyle vermistik.

KIMLIKLERI TESPIT EDILEN ÇANAKKALE SEHITLERIMIZ

5. Kolordu, 3. Firka, 32. Alay, 1. Tabur Piyade erlerinden 1295 Saray dogumlu Mehmet oglu Abdullah 18 Subat 1915 tarihinde Seddülbahir Muharebesinde,

2. Kolordu, 11.Alay, 3.Tabur, 10. Bölük Piyade erlerinden 1302 Saray dogumlu Mehmet oglu Ali 25 Nisan 1915 tarihinde 4. Sihhiye Bölügünde,

4. Kolordu, 32.Alay, 2.Tabur, 7. Bölük Çavusu 1302 Saray dogumlu Mehmet Ali oglu Cafer 28 Nisan 1915 tarihinde Gelibolu Hastanesinde,

12. Alay, 1. Tabur, 1. Bölük Piyade erlerinden 1904 Saray dogumlu Devlet Giray oglu Fatih Giray Nisan 1915 tarihinde Seddülbahir Muharebesinde,

4. Kolordu, 32. Alay, 2. Tabur, 2. Bölük Piyade erlerinden 1290 Saray dogumlu Mustafa oglu Halil 22 Nisan 1915 tarihinde Keçi Deresi’nde,

2. Kolordu, 13. Alay, 3. Tabur, 9. Bölük Piyade erlerinden Saray dogumlu Hidir oglu Hamza 18 Subat 1915 Ariburnu Kanli Tepe’de,

3. Bölük Piyade erlerinden 1308 tarihinde Saray dogumlu Ali oglu Hasan 24 Mayis 1915 Meydan Harbinde,

5. Kolordu, 56. Alay, 2. Tabur, 8. Bölük Piyade erlerinden 1310 Saray dogumlu Fazli oglu Hasan 03 Eylül 1915 tarihinde Meydan Harbinde,

2. Kolordu, 16. Firka, 48. Alay, 3. Bölük Piyade onbasi 1308 Saray dogumlu Ali oglu Hasan 31 Mayis 1915 tarihinde siperleri tahkim ederken,

12. Alay, 1. Tabur, 1. Bölük Piyade erlerinden 1298 Saray dogumlu Ali oglu Hasan Hilmi 02 Haziran 1915 tarihinde Ariburnu Muharebesinde,

5. Kolordu, 3. Firka, 32. Alay, 1. Tabur Piyade erlerinden 1305 Saray dogumlu Ahmet oglu Hüseyin 18 Subat 1915 tarihinde Seddülbahir Muharebesinde,

2. Kolordu, 18. Alay, 2. Tabur Piyade erlerinden 1296 Saray dogumlu Ahmet oglu Ibrahim 05 Nisan 1915 tarihinde Ariburnu Muharebesinde

2. Kolordu, 11. Alay, 2. Tabur 2. Bölük Piyade erlerinden 1303 Saray dogumlu Ibrahim oglu Ibrahim 11 Mayis 1915 tarihinde Harbiye Merkez Hastanesinde,

12. Alay, 1. Tabur, 4. Bölük Piyade erlerinden 1304 Saray dogumlu Mehmet oglu Ibrahim 29 Agustos 1915 tarihinde Gümüssuyu Hastanesinde,

2. Kolordu, 11. Alay, Makineli tüfek erlerinden 1307 Saray dogumlu Halil oglu Ismail 27 Nisan 1915 tarihinde Agadere’de 11.Firka Seyyar Hastanesinde,

2. Kolordu, 12. Alay, 1. Tabur 3. Bölük Piyade erlerinden 1305 Saray dogumlu Recep oglu Ismail 26 Temmuz 1915 tarihinde Defterdar Hastanesinde,

2. Kolordu, 12. Alay, 3. Tabur 1. Bölük Piyade erlerinden 1303 Saray dogumlu Alis oglu Mehmet 30 Nisan 1915 Seddülbahir Muharebesinde,

2. Kolordu, 12. Alay, 3. Tabur 4. Bölük Piyade erlerinden 1302 Saray dogumlu Mehmet oglu Mustafa 27 Mayis 1915 Ariburnu Muharebesi’nde,

12. Alay, 2. Tabur 7. Bölük Piyade erlerinden 1295 Saray dogumlu Mustafa oglu Recep 30 Nisan 1915 tarihinde Seddülbahir Muharebesinde,

5. Kolordu, 38. Alay, 1. Tabur Piyade erlerinden 1310 Saray dogumlu Ismail oglu Sefer 05 Eylül 1915 tarihinde Kirte’de,

12. Alay, 1. Tabur 2. Bölük Piyade erlerinden 1297 Saray – Edirköy dogumlu Ali oglu Osman 30 Nisan 1915 tarihinde Seddülbahir Muharebesinde,

2. Kolordu, 18. Alay, 2. Tabur Piyade erlerinden 1295 Saray- Göçerler dogumlu Hüseyin oglu Ibrahim 05 Nisan 1915 Ariburnu Muharebesinde,

2. Kolordu, 18. Alay, 2. Tabur Piyade erlerinden 1304 Saray- Çayla dogumlu Mehmet oglu Ahmet 05 Nisan 1915 tarihinde Ariburnu Muharebesinde,

5. Kolordu, 13. Tabur, 1. Bölük Piyade erlerinden 1291 Saray-Çukuryurt dogumlu Ahmet oglu Ahmet 26 Haziran 1915 tarihinde 11. Firka Seyyar Hastanesinde,

2. Kolordu, 15. Alay, 2. Tabur, 7. Bölük Piyade erlerinden Saray- Çukuryurt dogumlu YUSUF oglu BİLAL 29 Mayis 1915 tarihinde Ariburnu Muharebesinde,

5. Kolordu, 32. Alay, 1. Piyade erlerinden 1301 Saray-Çukuryurt dogumlu Ali oglu Hasim 26 Subat 1915 tarihinde Seddülbahir Muharebesinde,

23. Alay, 1. Tabur, 4. Bölük 1303 Saray-Çukuryurt dogumlu Osman oglu Mehmet Moda’da Darülmuallimin ve civari Hastanelerinde,

2. Kolordu, 10. Alay, 3. Tabur 19. Bölük Piyade erlerinden 1302 Saray-Çukuryurt dogumlu Seyit oglu Mehmet 29 Nisan 1915 tarihinde Seddülbahir Muharebesinde,

2. Kolordu, 10. Alay, 2. Tabur Piyade erlerinden 1304 Saray-Çukuryurt dogumlu Mehmet Ali oglu Nuri 03 Mayis 1915 tarihinde Seddülbahir Muharebesinde,

5. Kolordu, 15. Firka, 38. Alay, 3. Tabur 12. Bölük Piyade erlerinden 1310 Saray-Küçükyoncali dogumlu Tasciogullarindan Ömer oglu Hasan 28 Temmuz 1915 tarihinde Kanlidere’de,

2. Kolordu, 12. Alay, 3. Tabur 3. Bölük Piyade erlerinden 1309 Saray-Küçükyoncali dogumlu Salim oglu Ibrahim 26 Haziran 1915 tarihinde Gümüssuyu Hastanesinde,

2. Kolordu, 10. Alay, 4. Tabur, 15. Bölük Piyade erlerinden 1306 Saray dogumlu Mustafa oglu Ibrahim 03 Temmuz 1915 tarihinde Meydan Harbinde,

4. Kolordu, 32. Alay, 2. Tabur Piyade erlerinden 1304 Saray-Beyazköy dogumlu Salih oglu Eyüp 22 Nisan 1915 tarihinde Sigindere’de,

5. Kolordu, 38. Alay, 1. Tabur Piyade erlerinden 1310 Saray-Beyazköy dogumlu Ibrahim oglu Halil 05 Ekim 1915 tarihinde Kirte’de,

12. Alay, 2. Tabur, 7. Bölük Piyade erlerinden 1304 Saray-Beyazköy dogumlu Ahmet oglu Ismail 30 Nisan 1915 tarihinde Seddülbahir Muharebesinde,

5. Kolordu, 56. Alay, 3. Tabur, 10. Bölük Piyade erlerinden 1310 Saray-Beyazköy dogumlu Ahmet oglu Ahmet 17 Ekim 1915 tarihinde Meydan Harbinde,

5. Kolordu, 38. Alay, 2. Tabur 6. Bölük Piyade erlerinden Saray-Büyükyoncali dogumlu Ahmet oglu Mehmet 19 Ekim 1915 tarihinde Meydan Harbinde,

11. Alay, 1. Tabur 2. Bölük Piyade erlerinden 1305 Saray-Karabürçek dogumlu Resit oglu Ali 06 Haziran 1915 tarihinde Dimetoka Hastanesinde,

Piyade erlerinden 1305 Saray-Karabürçek dogumlu Ismail oglu Numan 28 Nisan 1915 tarihinde Meydan Harbinde,

4. Kolordu, 32. Alay, 2. Tabur 5. Bölük Piyade erlerinden 1307 Saray- Karabürçek dogumlu Ali oglu Sabri 22 Nisan 1915 tarihinde Keçi Deresi’nde sehit oldular.

SELMAN AKI
Yazı Dizisi